İş davalarına zorunlu arabuluculuk

İşçi ve işveren alacak ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulacak. İş uyuşmazlıkları kısa sürede ve daha az masrafla çözülecek. Uyuşmazlıklara ilişkin zamanaşımı süresi beş yıla inecek…

İŞ davalarına zorunlu arabuluculuk öngören İş Mahkemesi Kanunu Tasarısı TBMM’ye sevk edildi. Tasarıya göre birey veya toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan işçi ve işveren alacak ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulacak. Arabulucu üç haftada başvuruyu sonuçlandıracak. Arabuluculuk sistemi ile iş uyuşmazlıkları kısa sürede daha az masrafla çözülecek. 10 yıllık zamanaşımına tabi olan feshe bağlı kıdem, ihbar, kötü niyet ve ayrımcılık tazminatları ile yıllık izin ücretine ilişkin zamanaşımı süresi beş yıla inecek. İş kanunlarına göre işçi sayılan kimseler ile işveren veya işveren vekilleri arasındaki uyuşmazlıklardan kaynaklanan davaların iş mahkemelerinin görev alanına girecek. İş mahkemeleri genel hizmet, pazarlamacılık ve evde hizmet sözleşmelerinden kaynaklanan işçi ve işveren uyuşmazlıklarına da bakacak. “İşe başlatmama tazminatı” ile “boşta geçen süre alacağı” olarak nitelenen alacaklar, “ay esaslı” yerine “parasal miktar esaslı” olarak belirlenecek.

Böylece işe iade konusunda mahkeme kararıyla hüküm altına alman bu iki alacağın tahsili amacıyla yeni bir dava açılmasına gerek kalmayacak.

İŞ MAHKEMELERİ

Önceki hafta TBMM’ye sevk edilen ve bu hafta Salı günü Adalet Komisyonu’nda görüşülmesi beklenen İş Mahkemeleri Kanun Tasarısı ile iş mahkemelerinin kuruluş, görev, yetki ve yargılama usulünün düzenlenmesi amaçlanıyor. Milyonlarca çalışanı ve işvereni ilgilendiren tasarının, iş davalarında iki kesimi rahatlatması bekleniyor. İşçi ve işveren kesimlerinin görüşleri alınarak hazırlanan tasarının yasalaşması halinde halen yürürlükte olan 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu yürürlükten kalkacak. Tasarıya göre iş mahkemeleri, Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun olumlu görüşü alınarak, Adalet Bakanlığı’mn gerekli gördüğü yerlerde kurulacak. İş yoğunluğunun gerektirdiği yerlerde iş mahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilecek. İş mahkemelerinin olmadığı yerlerde dava ve işlere aynı yerdeki asliye hukuk mahkemeleri bakacak.

İşçi, işveren veya işveren vekilleri arasındaki uyuşmazlıklardan kaynaklanan davaları iş mahkemelerinin görev alanına girecek. İş mahkemeleri genel hizmet, pazarlamacılık ve evde hizmet sözleşmelerinden kaynaklanan işçi ve işveren uyuşmazlıklarına da bakacak. Gemi adamları ile basın kanununa tabi çalışan gazeteciler de bu kapsamda olacak. Böylece basit yargılama usulünün uygulanacağı iş mahkemeleri, işçi ve işveren arasındaki tüm ihtilafları çözmekle görevlendirilerek, tam bir ihtisas mahkemesi olarak faaliyet gösterecek. Tasarının aynen yasalaşması halinde, yürürlük tarihinden önce açılmış olan davalar, açıldıkları mahkemelerde görülmeye devam edecek. Kanunla iş mahkemelerinin görev alanına dahil edilen dava ve işler, iş mahkemelerine devredilmeyecek; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülecek.

DAHA UCUZA, DAHA KISA SÜREDE

Tasarıda bireysel veya toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan işçi ve işveren alacak ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı olacak. Söz konusu düzenleme, yasanın yürürlüğe girmesinin ardından üç ay sonra yürürlüğe girecek. Iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili rücu davalarında önce arabuluculuğa başvuru yapılmayacak. Arabuluculuk süreci üç hafta içinde sonuçlandırılacak, görüşmelerin gidişatına göre bu süre bir hafta daha uzatılabilecek. Bu kanunun dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, bu hükümlerin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay’da görülmekte olan davalar hakkında uygulanmayacak.

Tasarının gerekçesinde önce arabulucuya başvurma zorunluluğunun, iş uyuşmazlıklarının kısa süre içinde ve daha az masrafla çözülmesine yardımcı olacağı ifade ediliyor. Böylece adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak makul sürede yargılanma ilkesine riayet edilebileceği vurgulanıyor. Ayrıca bu yöntemin maddi ya da şekli başka herhangi bir uyuşmazlığın doğmasını engellemek suretiyle uyuşmazlığı temelinden sonlandırması ve böylece sosyal barışa katkı sağlaması bekleniyor. Arabuluculuk müzakerelerinin gizli olması dikkate alındığında, iki tarafın sırlarını korumaya elverişli bu yöntemde tarafların örselenmeden uyuşmazlığı son erdirme imkanına sahip olacakları düşünülüyor.



BİR GÜNDE SONUÇ

2012 yılında kabul edilen “Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca iş uyuşmazlıkları, ihtiyari olarak arabulucuya götürülebiliyor. 2013 yılı kasım ayında ilk arabulucunun sicile kaydedilmesiyle başlayan uygulama sürecinde, bugüne kadar arabulucuya götürülen hukuk uyuşmazlıklarının yüzde 89’unda işçi işveren uyuşmazlığı olduğu ve bunların yüzde 93’e yakın oranda anlaşmayla sonuçlandığı belirlendi. Arabulucuya giden iş uyuşmazlıklarının yaklaşık yüzde 95’i bir gün veya bir günden daha az süren müzakerelerle sonuçlandırıldı.

ZAMANAŞIMI DURACAK

Arabulucu, taraflara ulaşılamaması, tarafların katılmadığı için görüşme yapılamaması yahut yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılması veya varılamaması hallerinde arabuluculuk faaliyetini sona erdirecek ve son tutanağı düzenleyerek durumu derhal arabuluculuk bürosuna bildirecek. Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilecek ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulacak. Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmeyecek. Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk faaliyeti üzerine açılacak davalarda tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılacak.

Görüşmelerde anlaşma sağlanması halinde arabuluculuk ücreti, taraflarca eşit şekilde karşılanacak. Davacı arabulucuda anlaşmaya varılamadığma ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğini dilekçesine ekleyecek. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihine kadar geçen sürede zamanaşımı duracak ve hak düşürücü süre işlemeyecek. Arabuluculuk görüşmelerine taraflar bizzat kanuni temsilcileri veya avukatı aracılığıyla katılacak. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığı halinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulduğunda, anlaşmanın gerçekleşebilmesi için işverenler, arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılacak, iradeleri birbirine uygun olacak.

İŞE İADE BAŞVURULARI

Yasanın yürürlüğe girmesinin ardından üç ay sonra, iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle, arabulucuya başvurması zorunluluğu getirilecek. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilecek. Taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı sürede iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürülebilecek. Mahkeme veya özel hakem tazminat, ücret ve diğer hakları, dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak belirleyecek. Dava ivedilikle sonuçlandırılacak. Mahkemece verilen karar hakkında istinaf yoluna başvurulması halinde, bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verecek.

Tasarı ile işe iade taleplerinde, “işe başlatmama tazminatı” ile “boşta geçen süre alacağı” olarak nitelenen alacakların ay esaslı değil, parasal miktar esaslı olarak belirlenmesine ilişkin düzenlemeye gidiliyor. Yasanın yürürlüğe girmesinin ardından üç ay sonra uygulanacak düzenlemeye göre mahkeme veya özel hakem, işe başlatmama tazminatı ile boşa geçen süre alacağını, ücret ve diğer hakların parasal miktarım belirlemeleri zorunlu olacak.

Bürolar açılıyor

Arabuluculuğun yeniden tanımlandığı tasarıda arabuluculuk görüşmelerinde tarafların bir çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması halinde, arabulucunun çözüm önerisi getirebilmesine imkan sağlandı. Ayrıca arabuluculuk görüşmelerine taraf olarak katılacak idare net bir şekilde düzenlendi. Arabuluculuk görüşmelerine taraflar dışında katılan kişilerin gizliliğe riayet etmek zorunda oldukları hükme bağlandı. Sicile kayıtlı arabulucuların, arabulucu unvanını uzmanlık alanlarıyla birlikte kullanabilmelerine imkan tanındı. Arabuluculuğa ilişkin uzmanlık alanlarının kullanılmasının reklam yasağı kapsamı dışında kaldığı, hüküm altına alındı. Arabuluculuk teşkilatına arabuluculuk büroları dahil edildi. Arabuluculuğa başvuranları bilgilendirmek, arabulucuları görevlendirmek ve kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere, Bakanlık tarafından uygun görülen adliyelerde arabuluculuk büroları kurulacak.

Nurettin ÖZDEBİR / Ankara Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı
İş barışını we huzurunu sağlayacak

Arabuluculuk mekanizmasının iş barışını iş huzurunu sağlayacak bir sistem olacağına inanıyoruz. Bu sistemde taraflar içini döküp, tezlerini ortaya koyup, yapılacak bir pazarlıkla anlaşabilecek. İşçi de işveren de kendi aralarında helalleşecek ve hızlı bir şekilde çözüme ulaşabilecek. Bu bizim iş barışımızda karşılıklı güveni sağlayacak, işçinin ve İşverenin birbirini anlamasını sağlayacak bir sistem olacak. Türkiye’de ilk arabuluculuk merkezlerinden birini kuran Ankara Sanayi Odası’dır. Türkiye’de mahkemeler sadece evrak üzerinde karar veriyor. Bundan dolayı da mahkemeler karar verse bile, taraflar karardan tatmin olmuyor. Mahkemelerin yükü çok uzuyor. Arabuluculuk müessesi ise bizim toplumumuzun yabancı olmadığı bir sistem. Bu sistem karşılıklı tatmin olmayla sonuçlanan bîr süreç ve çok hızlı tamamlanıyor. Aynı gün veya birkaç gün içinde sonuçlanabiliyor.

Adaletin şaşmaması açısından kıdem, ihbar, kötü niyet ve ayrımcılık tazminatları ile yıllık izin ücretine ilişkin zamanaşımı süresinin dönemsel alacaklarda olduğu gibi beş yıla indirilmesi önemli bir adım.

HÜLYA GENÇ SERTKAYA





üye

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir